عبد الحسين نوايى
208
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
دولت پولى وجود نداشت و استقراض خارجى هم از بس دولتهاى قرضدهنده ، كه جز روس و انگليس ديگرى نبودند ، گربه رقصانده بودند چشم همهء مردم علاقمند به ايران از آن ترسيده بود . ولى دولت چاره ديگرى نداشت و بالاخره پس از ترديد فراوان و احتياط كامل ، دولت پيشنهاد كرد كه از بانك شاهى مبلغى در حدود 000 / 250 / 1 ليره با نزول صدى 12 و نيم قرض كند و به مصرف امنيت جنوب و تشكيلات جديد التأسيس ژاندارمرى برساند . اين لايحه در زمان وزارت ماليهء صنيع الدوله تقديم مجلس شد و آن مرد بزرگوار ، براى اطمينان خاطر مردم و وكلا ، صورت مخارج را هم ضميمه نموده و به مجلس پيشنهاد كرد . مجلس آن را به كميسيون فرستاد و پس از روى كار آمدن كابينهء سپهدار ، ميرزا اسماعيل خان ممتاز الدوله ، وزير ماليهء وقت ، دفاع از لايحه را به عهده گرفت و در صورت خرجى كه وزير سابق ترتيب داده بود تغييراتى داد و طبق قانون قرار شد تا وقتىكه مجلس صورت خرج را تصويب نكرده وجه به شكل امانت در بانك شاهنشاهى بماند . دموكراتها مخالف اين قرضه بودند و يكى از آنان به نام وحيد الملك شيبانى سخت اعتراض كرد . ولى به جائى نرسيد و در غرهء جمادى الثانيه به اكثريت تصويب و 6 روز بعد ، يعنى در هفتم همان ماه ، قرارداد با بانك شاهنشاهى بسته شد و دولت به موجب آن قانون كليهء قروض خود را به بانك شاهنشاهى يك كاسه كرده ربح آن را از صدى هفت به صدى پنج تخفيف داد . رضا قلى خان نظام السلطنه در فارس اگر به خاطر خوانندگان باشد - در گذشته نوشتيم - كه چطور دولت انگليس هرروز از وضع راههاى جنوب و عدم امنيت و وجود دزدان و راهزنان گله مىكرد و يادداشت مىفرستاد . تا اينكه به اولتيماتوم 14 اكتبر منجر شد و سروصدا و